ماه خدا به روایتی هنرمندانه/ فاطمه داوودی

اولین اکسپوی هنر‎های تجسمی در کنار چهارمین نمایشگاه بین‎المللی رحمه‎للعالمین از 14 تا 19 شهریورماه در بوستان گفت‎وگو برگزار شد. جشنوار‎ه‌ای که بهانه‎ای برای ایجاد وحدت فرهنگی و هنری در جهان اسلام بود و در این باب، دریچه‎‎های تازه‎ای را به روی بینندگانش گشود.



هنر ایرانی برترین هنر در سراسر جهان اسلام است

سید محمدحسین حجازی، مدیر اولین اکسپوی هنر‎های تجسمی و چهارمین نمایشگاه بین‎المللی رحمه‎للعالمین، با اشاره به این‎که این جشنواره در دو بخش خارجی و داخلی برگزار شد، گفت: «در بخش داخلی، تهران قدیم را بازسازی کردیم تا جوانان با آداب و رسوم گذشته آشنا شوند. در این شهر، انواع خوراکی‌‎ها و نوشیدنی‌ها، مشاغل قدیمی چون پنبه‌زنی و... به نمایش درآمد تا مردم در فضایی کاملا سنتی با ریشه‎‎های سنتی‌شان آشنا شوند، چراکه مسائل دینی و مذهبی ما نیز ریشه در همین سنت‌‎ها دارد.»

حجازی افزود: «در کنار جشنواره رمضانی امسال‎مان، اکسپوی هنر نیز با حضور 60 تن از هنرمندان برجسته کشورمان برگزار شد تا مردم با هنر ایرانی نیز آشنا شوند.»

وی با اشاره به این‎که اکثر کشور‎های اسلامی با یکدیگر تشابهاتی در زمینه فرهنگی دارند، اضافه کرد: «16 کشور اسلامی از سراسر جهان اسلام در جشنواره رحمه‎للعالمین شرکت کردند. در واقع، هدف از برپایی این جشنواره، انتقال فرهنگی بین کشور‎های اسلامی بود. البته من با افتخار می‌گویم که هیچ کشوری در جهان اسلام، از نظر معماری و هنر اسلامی، به پای ایران نمی‌رسد؛ از هنر اصفهان و شیراز گرفته تا آیین‌‎های مذهبی. این در حالی است که این نمایشگاه تنها مجال نمایش بخش کوچکی از گنجینه هنری‌مان را به ما داد.»

برگزاری اولین اکسپوی هنر‎های تجسمی در منطقه

مجتبی آقایی دبیر اولین اکسپوی هنر‎های تجسمی اظهار داشت: «این نخستین باری بود که چنین اکسپویی در سطح منطقه با مضامین دینی برگزار شد. خوشبختانه هنرمندان شاخص و سرشناسی نیز در رشته‎‎های عکاسی، نقاشی، نگارگری، خوشنویسی و آثار حجمی در آن شرکت کردند و در مجموع، 135 اثر به نمایش درآمد.»

وی با اشاره به مورد توجه قرار گرفتن مضامین دینی در این اکسپو اضافه کرد: «طی دهه‎‎های اخیر، ما هنرمندان ارزند‎ه‌ای در این حوزه به جهان معرفی کردیم که آثارشان در سطح بین‎الملل مورد توجه و استقبال قرار گرفته است. این اکسپو نیز دستمایه هنرمندان بزرگ ایران زمین است و امیدواریم آغازی باشد برای تبدیل این جریان به حرکتی مستقل و اثرگذار در عرصه هنر.»

آقایی با اشاره به استقبال مردم از این اکسپو بیان کرد: «ارائه موضوعات دینی در این اکسپو، از آن، یک نمایشگاه مردمی ساخت که می‌توانست ارتباط خوبی از لحاظ معنوی و مفهومی با بدنه جامعه برقرار کند.»

وی با اشاره به مشکلات موجود در اکسپو تصریح کرد: «زمان اندکی که برای برگزاری برنامه در دست داشتیم، موجب بروز کاستی‌‎هایی شد که امیدواریم در سال‌‎های آتی برطرف شود.»

دبیر اولین اکسپوی هنر‎های تجسمی، علت برگزاری اکسپو‎ها در سراسر دنیا را توجه به اقتصاد هنر و ارائه آثار فاخر دانست و افزود: «اکسپو‎ها نقش مهمی در رونق بخشی به اقتصاد هنر دارند، چراکه این امکان را در اختیار ما می‌گذارند تا آثار هنری را از طاقچه‎‎ها خارج کنیم و به متن جامعه برسانیم. همچنین به این ترتیب، هنر می‌تواند سهم خود را در اقتصاد جامعه ایفا کند. گردش و رونق اقتصادی در حوزه هنر از دیگر مسائلی است که باید در این‎جا مدنظر داشته باشیم.»

وی ادامه داد: «برخی کشور‎ها با تولید آثار هنری‌ چون فیلم و انیمیشن توانستند درآمدی برابر با درآمد ما از ذخایر زیرزمینی‌مان به دست آورند، حیف است که ما این ظرفیت‌‎ها را نادیده بگیریم.»



جای خالی سرمایه‌گذاران دنیای هنر در اکسپو

علی شیرازی، دبیر بخش خوشنویسی اکسپو، با اشاره به این‎که اکسپوی هنر را از دو زاویه می‌توان مورد بررسی قرار داد گفت: «این اکسپو چه از لحاظ مادی و به‎دلیل توجه به اقتصاد هنر و چه از لحاظ معنوی مورد اهمیت است. ارائه آثار هنری در چنین مکانی سبب می‌شود تا هنرمندان، خود را در معرض قضاوت سایرین بگذارند، همچنین تعامل هنری و تجربی خوبی بین هنرمندان ایجاد می‌شود که می‌تواند نتایج خوبی در پی داشته باشد.»

اما شیرازی این جشنواره را بدون اشکال ندانست و اظهار داشت: «این اکسپو در صورتی موفق خواهد بود که بخش دولتی از آن حمایت کند، چراکه به‎عنوان هنر دینی نام‌گذاری شده است و برگزار کننده نیز بخش نیمه‎دولتی است.»

وی افزود: «نکته‎ای که باید در این‎جا مورد توجه قرار بگیرد، این است که در این اکسپو‎ها مجموعه‌داران، کلکسیون‌دار‎ها و کسانی که در عرصه هنر سرمایه‌گذاری می‌کنند، کمتر شرکت دارند. در نتیجه، بخش دولتی باید از چنین افرادی برای حضور در اکسپو دعوت کند تا بتوانند این آثار را خریداری کنند. اگر نتوانند در این زمینه موفق عمل کنند، به‎تدریج اعتبار جشنواره مخدوش خواهد شد.»

شیرازی، نمایشگاه قرآن را نمونه‌ ناموفقی از ارائه آثار هنری دانست و افزود: «سال‌هاست وزارت ارشاد این نمایشگاه را برگزار می‌کند و تا جایی نیز موفق بوده است، افراد طراز اول در آن شرکت می‌کردند و آثار ارزند‎های ارائه می‌شد، اما به مرور زمان کسانی در رأس کار آمدند که با هنر آشنا نبودند. از این‎رو در سال‌‎های اخیر تنها جمعی از هنرمندان آماتور در آن شرکت می‌کنند. دیگر نه بیننده حرفه‌ای دارد، نه شرکت‌کننده حرفه‌ای. در واقع در بازار شلوغ نمایشگاه قرآن‎که از کتاب و سی‎دی تا صنایع دستی در آن عرضه می‌شود، خوشنویسی و اساسا هنر فاخر گم شده است.»

وی از بخش بین‎المللی اکسپوی هنر نیز گلایه کرد و گفت: «از نظر من این بخش اساسا بین‎المللی نیست. ما خوشنویسان سراسر جهان را در زمینه‌ خوشنویسی اسلامی می‌شناسیم و با آن‎‎ها مراوده داریم، اما جای تمام آن‎‎ها در این اکسپو خالی است و صرفا افرادی آماتور به آن دعوت شدند.»

شیرازی تأکید کرد: «من نمی‌توانم نمره‎ای به بخش بین‎المللی بدهم، کما این‎که 80 درصد غرفه‎‎های این بخش، خالی بودند و من شنیدم آثارشان در گمرک مانده و نتوانستند ترخیصش کنند. باید به این عدم هماهنگی هم فکر کرد که چگونه است که یک ارگان دولتی افرادی را دعوت می‌کند و بخش دیگری آثارشان را ترخیص نمی‌کند.»



در ایران پیوندی میان هنرمند و مخاطب نیست

مهدی فرخی، دبیر بخش نگارگری اکسپوی هنر نیز چنین جشنواره‎ای را فضایی برای حضور هنرمندان سایر کشور‎ها دانست و اظهار داشت: «اتفاق مثبتی که در آینده می‌تواند بیفتد، ایجاد وحدت هنری بین کشور‎های اسلامی است تا دلیلی شود برای برگزاری چنین نمایشگاه‎‎هایی به‎صورت دور‎ه‌ای در تمام سراسر جهان اسلام.»

وی در ادامه گفت: «در ایران هنوز بین هنرمند و مخاطب فاصله هست و پیوندی میان‎شان شکل نگرفته است. امیدوارم برپایی اکسپوی هنری، نویدبخش روزی باشد که مردم خودشان را از لذت بردن از اثر هنری محروم نکنند.»

فرخی با تأکید بر این‎که توجه به نقاط ضعف می‌تواند راهگشای آینده باشد، افزود: «باید تلاش کنیم در سال‌‎های آینده گنجایش نمایشگاه را افزایش دهیم تا بتوانیم میزبان هنرمندان بیشتری باشیم. این نمایشگاه ظرفیت و توانی است که برگزارکنندگان داشتند، ولی ظرفیت و توان هنرمندان کشورمان خیلی بیشتر از این‎هاست. ما باید محدودیت‌‎هایی چون زمان، تبلیغات و... را کاهش دهیم.»

وی تأکید کرد: «برای رونق بخشیدن به اکسپو باید از سازمان‌‎ها و موزه‎‎هایی که بودجه خرید آثار هنری را دارند، به‎طور جدی‌تری دعوت می‌شد. متأسفانه بودجه خرید آثار هنری در سال‌‎های اخیر، به‎ویژه در بخش هنر‎های تجسمی کاهش چشمگیری داشته است.»