بی‏قانوني دولت سرآغاز استبداد می‏شود/ محمد حسینی - علی رجبی

علی مطهری را با مواضع متفاوت‎اش می‎شناسند. کسی که از سهمیه رایحه خوش‎خدمت یا همان نمایندگان نزدیک به دولت، وارد لیست تهران اصول‎گرایان و مجلس‎ هشتم شد؛ ولی اکنون با یاران اولیه‎اش (رسایی، کوچک‎زاده، حسینیان و...) افتراقات بسیاری دارد. او پیگیر اصلی طرح سؤال از رییس‎جمهوری است و حتی در این راه، یک‎بار هم از نمایندگی مجلس استعفا داد. بی‎هیچ توضیح اضافه، گفت‎وگوی تفصیلی ما با ایشان را درباره ابتدا تا انتهای طرح سؤال از رییس‎جمهوری در ادامه می‎خوانید:

براي شروع بدنيست سابقه‎ای را از طرح سؤال از رییس‎جمهوری بفرمایید .

این مطلب را من در نطق استعفایم در مجلس توضیح دادم. ایده سؤال از رییس‎جمهوری از آن‎جا پیدا شد که ایشان درباره قانون تسهیلات ارزی برای متروی تهران و کلان‎شهر‎ها و حمل و نقل عمومی کشور که مجلس تصویب کرده بود، در مصاحبه‎ای گفتند که من این قانون را قانون نمی‎دانم و اجرا نمی‎کنم. از این‎جا این فکر پیدا شد که مجلس اگر بخواهد در مقابل قانون‎گریزی سکوت کند، کار درستی نیست و حتما باید عکس‎العمل مناسب را نشان دهیم.

با توجه به این‎که این طرح امضا‎های زیادی می‎خواست، یعنی یک چهارم کل مجلس می‎بایست نامه سؤال از رییس‎جمهوری را امضا کنند، طبیعی است که به یک پروژه بلندمدت نیاز داشت. البته آن موقع هنوز عزم ما جزم نشده بود که حتما این کار را انجام دهیم. اما پس از آن، مسائل دیگری پیش آمد که ما را گام به گام جلو برد و اراده ما را راسخ‎تر کرد، مثل حمایت ایشان از تز «مکتب ایران به‎جای مکتب اسلام» که آقای احمدی‎نژاد صریحا و علی‎رغم مخالفت‎‎های بسیاری از مراجع تقلید، علما، شخصیت‎‎های فکری و سیاسی از جمله نمایندگان مجلس، از آن حمایت کرد. بعد از آن، قضیه اجرای قانون عفاف و حجاب پیش آمد که رییس‎جمهوری در برنامه‎ای تلویزیونی به صراحت گفت که اساسا، دولت در این زمینه وظیفه‎ای ندارد و فقط باید کار فرهنگی کرد. در واقع، ایشان وظیفه دولت را در آن مرتبه از امر به معروف و نهی از منکر که مستلزم اعمال قانون است، نفی کرد و این به اعتراضات زیادی منجر شد. در مصاحبه بعدی نیز هنگامی‎که خبرنگاری از ایشان پرسید که اعتراضات زیادی متوجه این سخن شما شده است، آقای احمدی‎نژاد گفت که حرف من همان است که گفتم. این امر تأثیر به‎سزایی در انحطاط پوشش اسلامی در جامعه داشت.

این هم عاملی بود که تصمیم سؤال‎کنندگان را راسخ‎تر کرد. برخی موارد دیگر، نظیر نوع برخورد رییس‎جمهوری با قانون تشکیل وزارت ورزش و جوانان که ایشان در نامه معرفی وزیر ورزش که در مجلس قرائت شد آورده بود: اگرچه ما این قانون را قبول نداریم، اما ناچار آقای سجادی را به‎عنوان وزیر معرفی می‎کنیم! (نقل به مضمون) این‎هم نوعی دهن‎کجی به قانون و جایگاه مجلس بود که عاملی برای مصمم‎تر شدن نمایندگان سؤال‎کننده بود.

نوع اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‎ها که دولت، بدون توجه به مصوبه مجلس، آن‎چه را که خودش به صلاح می‎دانست اجرا کرد، عامل دیگر بود. در نهایت، مقاومت ایشان در مقابل حکم رهبری مبنی بر ابقای آقای مصلحی در وزارت اطلاعات و خانه‎نشینی 11 روزه ایشان و موارد دیگر.

مجموعه این عوامل سبب شد که ما برای سؤال از رییس‎جمهوری مصمم شویم. نظر شخص بنده این بود که سکوت در برابر این موارد، به معنی هموار کردن راه دیکتاتوری در کشور است؛ یعنی اگر در آینده، مثلا 20 سال بعد، وضعی پیش بیاید که کشور ما دچار استبداد شود، مانند اتفاقی که در انقلاب مشروطه رخ داد، اگر برگردند به تاریخ، نقطه شروع این استبداد را مجلس هشتم می‎دانند. خواهند گفت مجلس هشتم در مقابل این بی‎قانونی‎ها سکوت کرد و راه استبداد هموار شد. بنابراین نباید این را مسأله کوچکی بدانیم.

برخی می‎گویند موضوع مهمی نیست، حالا رییس‎جمهوری یک حرفی زده است و گذشته‎ها گذشته؛ اما وقتی که رییس‎جمهوری مملکت حرفی می‎زند و آن را تکرار می‎کند و حتی می‎گوید که مجلس در رأس امور نیست، این در واقع هشدار است؛ هشدار به کسانی‎که به آینده انقلاب اسلامی علاقه‎مند هستند و دوست دارند که انقلاب در مسیر حقیقی خودش قرار بگیرد. با این توصیفات، ما این طرح را در مجلس مطرح کردیم و چند ماه زمان برد تا به کمیسیون‎ها ارجاع شود.

طراحان اصلی طرح چه‎کسانی بودند؟

طراح اصلی خود من بودم؛ چراکه معتقد بودم این کار ضرورت دارد و به صلاح کل نظام است. برخی نمایندگان هم این حرکت را تشویق می‎کردند و همان اوائل امضا کردند، مثل آقای مصباحی مقدم، آقای اکرمی، آقای کاتوزیان، آقای عباسپور، آقای رضا حسینی. البته سعی ما بر این بود که ابتدا امضا‎های اصول‎گرایان را جمع کنیم و سراغ اصلاح‎طلبان نرویم تا حساسیت ایجاد نشود. همین‎طور افرادی مثل آقای رهبر، با توجه به دغدغه‎‎های فرهنگی و سؤالاتی که از رییس‎جمهوری در مسائل فرهنگی دارند، همراهی کردند. شورای داوری اصول‎گرایان با این طرح خوب همکاری کرد.

در ابتدا مقاومت می‎شد و خود مجلس هم آمادگی نداشت؛ چراکه مقوله جدید و عجیبی بود. لذا برخی آیه یأس می‎خواندند. حتی تصور برخی نمایندگان از طرح سؤال، چیزی شبیه استیضاح رییس‎جمهوری بود که ممکن است منجر به برکناری او شود یا شبیه طرح عدم کفایت سیاسی رییس‎جمهور. در حالی‎که اصلا این‎طور نیست. تمام عظمت این طرح به این است که مجلس به‎عنوان نماینده ملت، رییس‎جمهوری را احضار می‎کند و او به سؤالات و ابهامات نمایندگان پاسخ می‎دهد و مردم قضاوت می‎کنند.

در میان مخالفان این طرح، برخی طرفداران متعصب دولت بودند که معمولا عادت دارند از شخصیت‎ها بت بسازند و طبیعی است که آن‎ها تحمل چنین طرح‎‎هایی را نداشته باشند. این‎ها از ابتدا طرف مورد علاقه خود را قدیس معرفی می‎کنند و دور او هاله‎ای قدسی ایجاد می‎کنند که نتوان از او سؤال کرد. این گروه بیشتر در فراکسیون انقلاب اسلامی بودند. آن‎ها در ابتدا در مقابل این طرح مقاومت کرده و حتی برخی از آن‎ها این کار را یک خیانت و به‎منظور تحقیر و ضربه‎زدن به رییس‎جمهوری می‎دانستند و برای اثبات حرف‎شان اوضاع ویژه کشور را پیش می‎کشیدند. حرف بنده به آن‎ها این بود که ما همیشه در اوضاع ویژه به‎سر می‎بریم و این حرف اصلا معنا ندارد. البته شاید خود رییس‎جمهوری چنین روحیه‎ای نداشته باشد.

در نظام سیاسی ما، بین میزان اختیارات رییس‎جمهوری و اختیارات دو قوه دیگر، اختلاف زیادی وجود دارد و اساسا قدرت تصمیم‎گیری رییس‎جمهوری را نمی‎توان با قدرت دیگري مقایسه کرد.

به‎نظر شما، این یک مشکل ساختاری نیست؟ حتی، برخی کارشناسان سخنان رهبری را درباره احتمال جایگزینی نظام پارلمانی، در راستای کاهش این فاصله تفسیر کردند.

سخنان رهبری بیشتر ناظر به نبود بن‎بست در نظام سیاسی جمهوری اسلامی بود و با این موضوع چندان مرتبط نیست و به‎نظرم، بیشتر یک مثال بود برای اثبات ظرفیت گسترده نظام. اما این‎که اختیارات رییس‎جمهوری بیشتر است، به‎خاطر این است که رییس‎جمهوری بالاترین مقام اجرایی کشور و مجری قانون اساسی و شخص دوم کشور است. از طرف دیگر همیشه قدرت سیاسی و اقتصادی در دولت متمرکز است و مجلس و قوه قضاییه چنین قدرتی ندارند.

این را هم باید گفت: این‎که عده‎ای زیر بار طرح‎‎هایی مانند سؤال از رییس‎جمهوری نمی‎روند و هنوز هم برای‎شان سخت است، بیشتر ناشی از یک آفت کلی است و منحصر به دولت احمدی‎نژاد نیست. متأسفانه، این روحیه در دولت‎‎های قبلی هم وجود داشت. یعنی اطرافیان رؤسای‎جمهوری بیشتر به بت‎سازی تمایل دارند و انتقاد از رییس‎شان برای آن‎ها سخت است. به روحیه خود رییس‎جمهوری نیز بستگی دارد که چگونه با این موضوع برخورد کند. در دوره آقای خاتمی هم این افراد بودند؛ اما روحیه خود خاتمی به‎گونه‎ای بود که انتقاد را به راحتی می‎پذیرفت و لااقل در ظاهر عکس العمل نشان نمی‎داد. در دوره آقای هاشمی هم این روحیه بود و مشخصا خود آقای هاشمی خیلی تحمل انتقاد را نداشت و آن‎موقع هم اطرافیان ایشان به ایجاد قداست برای او تمایل داشتند.

مقام معظم رهبری، در سال‎‎های اخیر، بر مقوله وحدت میان قوا تأکید بسیاری کرده‎اند و این‎که تا حد ممکن، اختلاف و تفرقه میان سه قوه نباشد. یعنی به‎عنوان مثال، اگر رییس‎جمهوری اختلاف‎افکنی می‎کند، مجلس در مقام پاسخگویی برنیاید. ميتوان اينگونه برداشت كرد كه طرح سؤال از رییس‎جمهوری به نوعی بازی در زمین اختلاف‎افکنی میان قوا است؟

این‎طور نیست، بلکه این موضوع بیشتر به نوع عملکرد ما بستگی دارد و این‎که شما این طرح را چگونه اجرا می‎کنید. یک وقت شما می‎آیید و جنجال ایجاد می‎کنید، توهین می‎کنید یا این موضوع را خیلی بزرگتر از چیزی که هست جلوه می‎دهید و باعث دوری دل‎ها و افزایش اختلافات می‎شوید. این نوع اجرا روش درستی نیست. اما یک وقت شما حسن نیت دارید و می‎خواهید برخی مسائل برای شما روشن شود؛ یعنی همه دنبال حقیقت هستیم. وقتی رییس‎جمهوری می‎گوید که من این قانون را اجرا نمی‎کنم، شاید دلایلی داشته باشد؛ شاید نقص از قانون باشد یا اصلا اجراشدنی نباشد، که همین‎ها هم جواب دارد. می‎توانند با ارائه لایحه یا طرح، قانون قبلی را اصلاح کنند. در غیر این صورت، مجری باید قانون بد را هم اجرا کند. در مجموع، فکر می‎کنم اگر این طرح در فضای منطقی و به‎دور از جنجال مطرح شود، به حسن تفاهم میان دولت و مجلس منتهی خواهد شد.

از جمله موضوعاتی که در جریان پیگیری طرح سؤال از رییس‎جمهوری کمتر به آن پرداخته شده است، موضوع فشار‎هایی است که بر نمایندگان سؤال‎کننده وارد شده و شما نیز به نمونه‎ای از این موضوع اشاره کردید. آيا این اعمال فشار‎ها بیشتر از جانب خود دولت و حامیان دولت در مجلس بود؟