گفت‎وگو با دکتر محمد دهقان درباره دلایل کش‎وقوس‎‎ طرح سؤال از رییس‎جمهوری

هیأت‎رییسه به‎دنبال آرامش کشور بود/ سیدحسین محمدی

دکتر محمد دهقان عضو هیأت‎رییسه مجلس شورای اسلامی و از اعضای تأثیرگذار کمیسیون حقوقی مجلس است. نماینده مردم طرقبه و چناران در مجلس شورای اسلامی، در این گفت‎وگو تاریخچه دقیقی از طرح سؤال از رییس‎جمهوری را بازگو کرده و آن را حق طبیعی مجلس می‎داند. او آیین‎نامه سؤال از رییس‎جمهوری را غیرمنطقی می‎داند و معتقد است قبل از مطرح شدن سؤال از رییس‎جمهوری، در صحن علنی مجلس باید با قبد دو فوریت آینن‎نامه داخلی تغییر پیدا کند تا شرایط عادلانه شود.



یکی از موضوعات حساسیت ‎برانگیزی که مجلس هشتم با آن مواجه بوده، موضوع «طرح سؤال از رییس‎جمهوری» است. جنابعالی به‎عنوان یکی از اعضای هیأت‎رییسه مجلس، تاريخچه این طرح و همچنین مهم‎ترین دلایل سؤال‎کنندگان را برای خوانندگان بفرمایید.

طرح سؤال از رییس‎جمهوری از حدود اواخر مجلس هفتم و توسط تعدادی از نمایندگان آن دوره مطرح شد. دلایل اولیه شکل‎گیری آن هم مربوط به موضع‎گیری‎‎های آقای احمدی‎نژاد، به‎خصوص در قضیه دستور ورود بانوان به ورزشگاه‎ها بود. البته پس از کش و قوس‎‎هایی طرح سؤال از رییس‎جمهوری در آن زمان به حدنصاب لازم نرسید و این موضوع هم منتفی شد.

همین‎طور که اشاره کردید، در مجلس هشتم دوباره بحث سؤال از رییس‎جمهوری اوج گرفت؛ به‎ویژه بعد از آن‎که آقای مشایی مطالبی را درباره دوستی با مردم اسراییل مطرح کردند و رییس‎جمهوری هم از این حرف حمایت کردند. سپس قضایای زنجیرواری مثل مسائل اعتقادی ایشان، نظیر بحث مکتب ایرانی که به‎شدت به‎دنبال ترویج آن بودند، پیش آمد.

مسأله دیگری که حساسیت برانگیز بود؛ برگزاری جشن‎‎های نوروزی با حضور سران برخی از کشور‎های عربی منطقه بود. این اتفاق با توجه به خیزش ملت‎‎های مسلمان، خیلی حساسیت‎زا و سؤال‎برانگیز بود که دولت به‎سمت برگزاری این جشن‎‎های غیرضروری برود و از برخی سران کشور‎های دیکتاتوری به خصوص پادشاه اردن (که به‎عنوان نماد وابستگی به آمریکا و همکاری با رژیم صهیونیستی مطرح بود) براي سفر به ایران دعوت شده، و از طرف دولت هم روی این دعوت پافشاری شود.

موضوع دیگری که در راستای اتفاق مورد اشاره قابل‎تحلیل است؛ استفاده از واژه بیداری انسانی به‎جای بیداری اسلامی در ادبیات سیاسی رییس‎جمهوری و حاضر نشدن وی برای پذیرش واقعیت روشن بیداری اسلامی در منطقه بود. تحلیل اشتباه برخی از اطرافیان رییس‎جمهوری، در خصوص ریشه آمریکایی خیزش‎‎های منطقه نیز مزید بر علت شد چراکه رهبر معظم انقلاب به صراحت در بیانات خود فرمودند این یک توهم است که فکر کنیم پشت پرده این تحولات آمریکاست. با این حال جریان انحرافی که اطراف رییس‎جمهوری نفوذ کرده و قدرت را در دست گرفته، همچنان خیزش‎‎های منطقه را متکی بر مدیریت آمریکا می‎داند و حمایت از این تحولات را حمایت از آمریکا تلقی می‎کند!

نکته دیگری که باعث شده برخی نمایندگان به فکر سؤال از رییس‎جمهوری بیفتند، موضوع انتخاب برخی افراد مسأله‎دار، مثل آقایان مشایی، بقایی، رحیمی، ملک‎زاده و... به‎عنوان مسئولان دولتی است. اگرچه می‎دانیم پشت پرده همه این عزل و نصب‎ها، رییس دفتر رییس‎جمهوری قرار دارد، اما با توجه به این‎که نمی‎شود از رییس دفتر رییس‎جمهوری سؤال کرد، طبیعتا خود رییس‎جمهوری باید پاسخ بدهد که چرا در برابر این مواضع غلط ساکت مانده و حتی گا‎ه به صراحت با آن‎ها همراه شده است.

نکته دیگر انحرافات فرهنگی دستگاه‎‎های دولتی است؛ شاهد آن هم کمک به افراد مسأله‎دار نظیر برخی از هنرپیشه‎‎های معروف و گرفتن عکس یادگاری مشایی با برخی هنرمندان مسأله‎دار است.

مسأله بعدی عزل و نصب‎‎های مسأله‎برانگیز و مشکل‎ساز همچون عزل وزیر اطلاعات و عدم تمکین به دستور مقام معظم رهبری بود که برای بسیاری از نمایندگان موجب سؤال شد؛ و یا عزل مسأله‎ساز وزیر خارجه که این هم یکی از مشکلاتی بود که به‎وجود آمد.

بعد دیگری که مطرح است، مسائل اقتصادی و از همه مهم‎تر، عدم تمکین دولت به قوانین مجلس است که این مورد متأسفانه به‎صورت علنی از سوی ایشان اعلام شد که ما فلان قانون را قبول نداریم و اجرا نمی‎کنیم.

مجموعه این عوامل سبب شد تا تعدادی از نمایندگان به این نتیجه برسند که حتما باید از ظرفیت قانونی خود برای به تمکین درآوردن مقام ارشد اجرایی و وادار کردن ایشان برای کنترل کردن اطرافیانش وارد صحنه بشوند و از آیین‎نامه داخلی مجلس برای سؤال از رییس‎جمهوری استفاده کنند. برخلاف مجلس هفتم که امضا‎های طرح به حدنصاب نرسید، این‎بار این طرح یک محور پیگیر هم دارد. البته در آن زمان مسائل مربوط به رییس‎جمهوری هم این‎قدر زیاد نبود و جریان انحرافی هم این‎قدر قدرت نگرفته بود، ولی در این دوره انحرافات این جریان در حوزه‎‎های اقتصادی فرهنگی و سیاست خارجی عمیق‎تر و علنی‎تر شده است، مثل ارتباط این‎ها با اختلاس 3 هزار میلیارد تومانی. مجموعه این عوامل موجب شده تا امضا‎های طرح مذکور به حد نصاب برسد و البته پیگیری‎‎های آقای مطهری هم دلیل مهمی بود که این سؤال در نهایت با فراز و نشیب‎ها به جریان بیفتد و در کمسیون‎‎های مربوطه مطرح شود.

از جمله مسائلی که در جریان طرح سؤال از رییس‎جمهوری توسط طراحان اصلی این سؤال مطرح شده است، تعلل هیأت‎رییسه در اعلام وصول و ارجاع آن به کمیسیون‎ها بود، با توجه به این‎که شما از جمله اعضای هیأت‎رییسه مجلس هستید، آیا این موضوع را تأیید می‎کنید؟

واقعیت این است که با توجه به راهبرد کلی کشور مبنی بر وجود آرامش و تحمل برخی از ناروایی‎ها و توجه به مسائل اصلی و کلان کشور مانند سیاست خارجی و خیزش‎‎های منطقه، در هیأت‎رییسه برای این کار تردید وجود داشت. از سوی دیگر طرح سؤال‎کنندگان نیز سخن حقی است که می‎بایست از باب امر به معروف و نهی از منکر و همان بحث نظارتی که مجلس بر عهده دارد، به آن توجه شود. با این‎حال به‎خاطر همان مسائلی که عرض کردم هیأت‎رییسه نمی‎توانست خیلی سریع این طرح را پیگیری کند؛ هرچند که قاطبه نمایندگان با این طرح موافق بوده و هستند، حتی نمایندگانی که به‎عنوان حامی دولت در مجلس شناخته می‎شوند. اما یک‎سری مصلحت‎اندیشی‎ها در مجلس وجود دارد و ایجاب می‎کند که با وجود وارد بودن این سؤالات، به‎سمتی حرکت نکنیم که آرامش جامعه تحت‎الشعاع سؤال مجلس از رییس‎جمهوری قرار بگیرد. هر مقدار که ما راهبرد آرامش را در کشور دنبال کنیم، این قطعا به‎نفع نظام و مردم خواهد بود. این یک واقعیت است که هیأت‎رییسه مشتاق به سؤال مجلس از رییس‎جمهوری نبود. یعنی به‎دنبال این نبود که طرح سؤال از آقای احمدی‎نژاد حتما در دستور کار قرار بگیرد، بلکه در جلساتی که داشتیم ترجیح هیأت‎رییسه این بود که تا جای ممکن سؤال مطرح نشده و به نوعی نمایندگان قانع بشوند، اما در عین‎حال هیأت‎رییسه نمی‎تواند قانون را زیر پا بگذارد و وقتی که تعدادی از نمایندگان سؤالی دارند و امضا‎های خود را پس نگرفته‎اند، طبیعتا هیأت‎رییسه مجبور است که آیین‎نامه داخل مجلس را که قانون اصلی مجلس است، رعایت کند.

طرح سؤال از رییس‎جمهوری در حال حاضر در چه مرحله‎ای است؟

الان طبق آیین‎نامه سؤال به کمیسیون‎‎های مربوطه ارجاع شده و قرار است تا این کمیسیون‎ها از نماینده رییس‎جمهوری دعوت کنند تا به نمایندگان پاسخ بدهد. ظرف یک هفته این موضوع باید در کمیسیون‎ها انجام شود. البته اگر توجیه قابل‎قبولی باشد مانند این‎که نمایندگان رییس‎جمهوری در سفر باشند و یا مسائل مهم‎تری وجود داشته باشد، با تشخیص کمیسیون زمان یک هفته می‎تواند بیشتر شود. پس از یک هفته کمیسیون مربوطه گزارش خود را به صحن علنی ارائه کرده و وقتی‎که گزارش به صحن علنی آمد، از آن‎موقع رییس‎جمهوری یک ماه وقت دارد که به پارلمان بیاید و خودش پاسخ سؤالان نمایندگان را بدهد.

به‎نظر شما زمان اجرای این طرح به قبل از عید می‎رسد؟

به‎نظر من با توجه به این‎که دولت هنوز بودجه را به مجلس نیاورده و وقتی که بودجه بیاید، اولویت مجلس بودجه خواهد بود، بنابراین شاید مسأله سؤال از رییس‎جمهوری به قبل از عید نرسد. احتمالا سؤال به سال جدید و بعد از انتخابات موکول خواهد شد. چراکه هنوز کمیسیون‎‎ها گزارش خود را نداده و نمایندگان رییس‎جمهوری نیز هنوز به مجلس نیامده‎اند.

به‎عنوان سؤال آخر، آیا برای طرح سؤال از رییس‎جمهوری جایگزین قانونی وجود دارد؟

الان قانون به این شکل است که اگر سؤال از رییس‎جمهوری در صحن مطرح شود، نماینده سؤال‎کنندگان یک ربع وقت دارد و یک ساعت هم رییس‎جمهوری وقت خواهد داشت. این به‎لحاظ آیین‎نامه‎ای خیلی عادلانه به‎نظر نمی‎آید. البته می‎شود برداشت کرد که چون این طرح چهار سؤال دارد و چهار کمیسیون باید گزارش‎‎های خود را ارائه بدهند، رییس‎جمهوری باید برای هر سؤال یک ربع وقت داشته باشد. با توجه به این‎که بعد از انقلاب برای اولین‎بار است که سؤال از رییس‎جمهوری مطرح می‎شود، به‎نظرم آیین‎نامه باید در این‎خصوص اصلاح شود. به همین‎خاطر اگر موضوع اصلاح آیین‎نامه سؤال از رییس‎جمهوری قبل از آمدن رییس‎جمهوری به مجلس در صحن علنی مطرح شود و نمایندگان به دو فوریت اصلاح آن رأی بدهند، بهتر است، و موجب ابهام‎زدایی می‎شود